Translate

Παρασκευή, 19 Σεπτεμβρίου 2014

Παρασκευή, 19 Σεπτεμβρίου 2014


"Εδώ, στον τόπο της σφαγής ξανά, στα ίχνη των
πυκνών ερώτων πάλι, κι ας λαχταρούσαν να χα-
θούν, ταξιδευτές, σε πόλεις και τερπνές υπαί-
θρους.

Οι καταβάσεις ψέμα, οι διαδρομές, πώς λιγοστέ-
ψαν οι διαδρομές, ο αέρας τόσο σπάνιος, η ακινη-
σία, δρόμος κανείς, στα όρη στα βουνά, ούτε φυ-
γή, μονάχα θεία πνιγμονή-

κολυμπητές στης άμμου τα βαθιά, όπως τυφλό, 
σε αρτηρία τυφλή

ουρλιάζει το αίμα"







"Απόκοτη, όπως ταίριαζε, και χλιαρή από το πλή-
θος των αιμάτων, έτσι πεσμένη, πριν κριθεί, ε-
χάθη

στης πικροθάλασσας το κύμα, στ'ανοιχτά.

Κι αερική, σαν πέρασμα καραβανιών, τρελών θιά-
σων, φάρμακο που αρδεύει, αργό, ρούχο αργό,
των ίσκιων, που της ταίριαζε,

σαράντα οργιές σκορπίζει στ'ανοιχτά, σαν οπτα-
σία που ανθεί στα ξένα, σαν λυπημένο αγρίμι
σκόρπιζε, στο κύμα που φιλεί, και στ'αξημέρω
τα, όπου κοκόρι δε σημαίνει, σε ράχη ολόμαυρη

το χέρι της φυλλοβολεί"

                                                                                  Τζένη Μαστοράκη "Μ'ένα στεφάνι φως"


Πέμπτη, 18 Σεπτεμβρίου 2014

China - Ming Dynasty




Στο Βρετανικό Μουσείο ξεκινά σήμερα, 18 Σεπτεμβρίου έκθεση (η οποία θα διαρκέσει μέχρι 4 Ιανουαρίου 2015) με τίτλο "Ming: 50 Years that Changed China". Το χρονικό διάστημα στο οποίο αναφέρεται, δηλαδή 1400-1450 μ.Χ.,  αντιστοιχεί στην εποχή της πρώιμης Αναγέννησης στην Ευρώπη. Εκτός των άλλων, ήταν μια περίδος καλλιτεχνικής λάμψης για την Κίνα, η χρυσή της εποχή: εξαιρετικής ποιότητας πορσελάνες, μεταξωτά, έπιπλα, πίνακες.





Είναι πολύ ενδιαφέρουσες οι διεθνείς καλλιτεχνικές επιρροές στην κλασσική Κινεζική μπλε και άσπρη πορσελάνη: Αρχικά την είχαν εμπνευσθεί από Ιρανικές αισθητικές επιλογές και την ονόμαζαν το "Μουσουλμανικό μπλε". Το εμπόριό της έφθανε τότε μέχρι την Ιταλία. Η έκθεση περιλαμβάνει έναν πίνακα του μεγάλου Ιταλού ζωγράφου Mantegna, στον οποίο πίνακα απεικονίζονται οι Τρείς Μάγοι που προσφέρουν στο νεογέννητο Χριστό ένα πολύτιμο μπωλ από μπλε και άσπρη πορσελάνη.





Ήταν η εποχή που το Πεκίνο έγινε πρωτεύουσα και που η Κίνα είχε αναπτυχθεί και ενοποιηθεί περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη περιοχή στον κόσμο.




Το 1499 ο νεαρός αυτοκράτορας Zhengtong, οδηγώντας απερίσκεπτα τον στρατό του ο ίδιος προσωπικά, αιχμαλωτίσθηκε από τους εχθρούς Μογγόλους στη μάχη του Tumu Fort. Το γεγονός αυτό αποτέλεσε μεγάλο πλήγμα για το καθεστώς.





(Από το βιβλίο μου "Συγκριτικό Δίκαιο και Πολιτιστικά Αγαθά", Νομική Βιβλιοθήκη, Αθήνα 2012, σ. 90-93):


Κίνα

Φιλοσοφικοπολιτικές επιρροές

Το δίκαιο γενικά της Κίνας παρουσιάζει εξαιρετικό ενδιαφέρον, κυρίως ως έκφραση των διαφόρων φιλοσοφικοπολιτικών επιρροών, με κυρίαρχη αυτή της διδασκαλίας του Κομφούκιου (Kong zi) [1], αλλά και του νομικισμού, επιρροές που συνεχίζονται μέχρι και τη σύγχρονη εποχή, παρά τις μεγάλες αναταράξεις στο Κινεζικό κοινωνικοπολιτικό και δικαιικό σύστημα. Ο Κομφουκιανισμός παρέσχε μια ηθική, βασιζόμενη στο ότι ο άνθρωπος είναι (και πρέπει να είναι) καλός, σωστός, δίκαιος, σέβεται τους προγόνους του, είναι πιστός στις αρχές του, στο ότι οι αρχές του πολίτη προηγούνται των στρατιωτικών αρχών, καθώς και στην εκτέλεση τελετουργιών. Ήταν οδηγός για τις πράξεις μιας καλλιεργημένης ανώτερης τάξης, η οποία βασιζόταν στις υπηρεσίες όλων των άλλων τάξεων σε μια ιεραρχικά οργανωμένη κοινωνία[2].
Από τον 11ο μέχρι και τον 17ο αιώνα μ.Χ. κυριάρχησε ο Νεο-Κομφουκιανισμός. Περισσότερο από μια απλή φιλοσοφική σχολή, η κίνηση αυτή ξεκίνησε κατά τη διάρκεια της δυναστείας Song και είχε ως κύριο σκοπό να εγκαθιδρύσει μια κοινωνική και πολιτική τάξη. Προσδιόρισε και επαναβεβαίωσε (ως μια «αναγέννηση») ένα σύστημα Κινεζικών αξιών× μια θεμειώδη ηθική και μια ορθολογιστική επιστημολογία[3].
Θρησκεία στην Κίνα είναι κυρίως ο Βουδδισμός, με περισσότερες αντιπροσωπευτικές σχολές. Θα πρέπει να σημειωθεί εδώ πως, ενώ κατά κανόνα ο Βουδδισμός – και ιδίως ο Ινδικός – βασίζεται σε μια αντιρεαλιστική σκέψη, στην Κίνα παρατηρείται μια απομάκρυνση από αυτή και μια προοδευτική προσέγγιση στην ρεαλιστική θεώρηση του κόσμου.
Συχνά στον Δυτικό κόσμο, η Κινεζική φιλοσοφία παρουσιάζεται λανθασμένα ως «μη φιλοσοφία», ως μια μορφή θρησκείας. Έτσι, ο Κομφουκιανισμός και ο Νταοϊσμός[4], δύο κυρίαρχες σχολές σκέψης στην Κινεζική φιλοσοφία, συχνά διδάσκονται στο πλαίσιο μαθήματος για τις παγκόσμιες θρησκείες. Όμως, όπως τονίζεται, η Κινεζική φιλοσοφία δεν είναι απλώς ένας τρόπος ζωής, μια θεωρία που αναζητά πιστούς ή οπαδούς. Έχει τις κοσμολογικές της πεποιθήσεις, ηθικές αρχές, επιστημολογικά επιχειρήματα, καθώς και μεθοδολογία. Σε σχέση με τη Δυτική φιλοσοφία, η Κινεζική φιλοσοφία βασίζεται σε διαφορετικές μεταφυσικές παραδοχές και ακολουθεί διαφορετικές προσεγγίσεις  προκειμένου να αντιμετωπίσει τις ίδιες κοινωνικές και ηθικές ανησυχίες[5].
Ο συλλογικός όρος «Κινεζικό δίκαιο» καλύπτει μια πολλαπλότητα νομικών συστημάτων[6]. Βασικός κορμός είναι το αυτοκρατορικό Κινεζικό σύστημα γραπτών νόμων, μια εκδήλωση, όπως σημειώνεται, νομικού θετικισμού, το οποίο σύστημα ίσχυσε, με πολυάριθμες τροποποιήσεις, από το 221 π.Χ. μέχρι το 1911[7]. Επίσης πολύ σημαντικά για την κοινωνική πραγματικότητα είναι και τα διάφορα μη κωδικοποιημένα συστήματα Κινεζικών πολιτισμικών κανόνων και αξιών, τα οποία συχνά αναφέρονται υπό τον γενικό τίτλο ηθική του Κομφουκιανισμού. Η γνώση των συστημάτων αυτών είναι ιδιαιτέρως απαραίτητη για την κατανόηση και του αρχαίου αλλά και του σύγχρονου Κινεζικού δικαίου.
Είναι πολύ ενδιαφέρον το γεγονός των κωδικοποιήσεων στη διάρκεια της Κινεζικής αυτοκρατορίας, αλλά και η ιστορία τους. Αναφέρονται τέσσερις τέτοιες κωδικοποιήσεις – συστηματοποιήσεις γενικότερων περιοχών του δικαίου, όχι απαραίτητα πλήρεις και απολύτως συνεκτικές.
Ο τρίτος αιώνας π.Χ. αποτέλεσε καθοριστική χρονική περίοδο για την Κινεζική ενοποίηση. Το 221 π.Χ., κατά την περίοδο της δυναστείας Qin, ο Βασιλιάς της περιοχής στην οποία επικρατούσε η δυναστεία αυτή, αυτοανακηρύχθηκε αυτοκράτορας. O Zheng ήταν ο πρώτος αυτοκράτορας της Κίνας και μια από τις πλέον διαβόητες μορφές στην Κινεζική ιστορία. Η δυναστεία Qin διήρκεσε μόνον 15 έτη, λόγω κυρίως της αυστηρότητας των τιμωριών που επέβαλλε[8], ακολουθώντας τις αρχές του Νομικισμού. Στη διάρκεια της ζωής του, ο Zheng σκότωσε εκατοντάδες χιλιάδες υπηκόων του και κατέστρεψε τα ιστορικά αρχεία και τις βιβλιοθήκες διαφόρων βασιλέων.
Στη συνέχεια κυβέρνησε για τέσσερις περίπου αιώνες η δυναστεία Han, η οποία αποκήρυξε τον Νομικισμό (ίσως το 206 π.Χ.) και επισήμως καθιέρωσε τον Κομφουκιανισμό, ως κρατική ιδεολογία, το 196 π.Χ.
Η δεύτερη κωδικοποίηση έγινε περίπου το 200 π.Χ., στη διάρκεια της δυναστείας Han. Μόνον τμήματα του Κώδικα αυτού έχουν διασωθεί, όμως η δομή και οι διατάξεις του φαίνεται να αποτυπώνουν μια μικτή κληρονομιά, απόρροια και του Νομικισμού και του Κομφουκιανισμού[9]. Βασίσθηκε, δηλαδή, στο πρόσφατο παρελθόν του, της δυναστείας Quin και του κυρίαρχου τότε Νομικισμού[10], αλλά και στο μακρινότερο παρελθόν του, πριν τη δυναστεία Qin, όταν κυριαρχούσε ο Κομφουκιανισμός.
Στη συνέχεια, μεταξύ 220 και 589 μ.Χ. υπήρξαν έντονοι εσωτερικοί πόλεμοι και καμία δυναστεία δεν κυβέρνησε ολόκληρη τη χώρα. Παρά τις συγκρούσεις αυτές και τις διαφωνίες και παρά τον «ανταγωνισμό» από άλλες διδασκαλίες, όπως του Νταοϊσμού και του Βουδδισμού, ο Κομφουκιανισμός επέζησε κατ’εκείνη την περίοδο και μάλιστα ενισχύθηκε. Μετά από μια μικρής διάρκειας κυβέρνηση της δυναστείας Sui, το 617 μ.Χ. ανέλαβε τη διακυβέρνηση της χώρας η δυναστεία Tang και το ίδιο έτος ξεκίνησε η τρίτη κωδικοποίηση του δικαίου της χώρας, βασικότερη εκδοχή της οποίας θεωρείται το κείμενο που εκδόθηκε το 653 μ.Χ.
Ο κώδικας αυτός δίνει έμφαση στην ισορροπία φύσης και κοινωνίας, αντανακλώντας έτσι τη διδασκαλία του διανούμενου και αυτοκρατορικού συμβούλου Dong Zhongshu, ο οποίος είχε ζήσει από το 179 μέχρι το 104 π.Χ., στη διάρκεια της δυναστείας Han[11].
Μετά τη δυναστεία Tang, παρενεβλήθη ένας αιώνας «ξένης» Μογγολικής δυναστείας, της Yuan, και στη συνέχεια άρχισε η δυναστεία Ming, το 1368 μ.Χ. Από τις πρώτες πράξεις της νέας δυναστείας ήταν να ανακοινώσει ότι θα εκδιδόταν νέος κώδικας δικαίου, κάτι που έγινε το ίδιο έτος, το 1368. Επακολούθησαν πέντε αναθεωρήσεις, μεταξύ 1374 και 1397. Η κωδικοποίηση αυτή βασίσθηκε σε μεγάλο βαθμό στην προηγούμενη, της δυναστείας Tang.
Η τραυματική ήττα της Κίνας και το άνοιγμα των λιμανιών της στο Δυτικό εμπόριο, στο τέλος του Πολέμου του Οπίου (1842), προκάλεσε αποσταθεροποιητικά αποτελέσματα σε όλη την έκταση της χώρας. Η ανικανότητα που επέδειξε η κεντρική κυβέρνηση είχε και ως αποτέλεσμα τη διασάλευση της αίσθησης της ιστορίας και της ταυτότητάς τους και την αναζήτηση ιδεολογικού στηρίγματος για την επανενίσχυση της χώρας τους.
Παρά τις κοσμογονικές αλλαγές που έλαβαν χώρα στην Κίνα κατά τη διάρκεια του 20ου αιώνα, στο πολιτικοκοινωνικό πεδίο, άρα και στο δικαιικό, ο συνδυασμός Κομφουκιανισμού και Νομικισμού συνέχισε και συνεχίζει να διαποτίζει τον ιστό του Κινεζικού δικαίου.


[1] Ε. Μουσταΐρα, Συγκριτικό Δίκαιο. Πανεπιστημιακές παραδόσεις, Εκδόσεις Αντ. Σάκκουλα, ΑθήναΚομοτηνή 2004, 99 επ.
[2] D. Kuhn, The Age of Confucian Rule. The Song Transformation of China, The Belknap Press of Harvard University Press, Cambridge, Mass./London 2011, 29-30.
[3] D. Kuhn, The Age of Confucian Rule, The Song Transformation of China, The Belknap Press of Harvard University Press, Cambridge, Mass./London 2011, 99.
[4] Από τη λέξη Dao, που σημαίνει: η φυσική οδός του σύμπαντος.
[5] JL Liu, An Introduction to Chinese Philosophy. From Ancient Philosophy to Chinese Buddhism, Blackwell Publishing, 2006, xi-xii.
[6] Επίσης, σημειώνεται, ο όρος «Κινεζική γλώσσα» περιλαμβάνει γλωσσολογικά φαινόμενα τόσο ευρέα, ώστε να μην έχει νόημα (ως όρος) εκτός ενός πολιτικού πλαισίου. Βλ. και H. Windrow, From State to Nation: The Forging of the Han through Language Policy in the PRC and Taiwan, 37 New York University Journal of International Law and Politics 373, 376-379 (2005), ο οποίος επισημαίνει πως, λαμβάνοντας υπόψη τον ορισμό που δίνει η επιστήμη της γλωσσολογίας στη γλώσσα, ο οποίος απαιτεί αμοιβαία καταληπτότητα μεταξύ ομιλητών, καταλήγουμε ότι η σύγχρονη Κινεζική γλώσσα στην πραγματικότητα συνίσταται σε έξι με οκτώ διαφορετικές γλώσσες: την Mandarin, ομιλούμενη από περισσότερα από 679 εκατομμύρια ανθρώπους, στη Βόρεια και στη Νοτιοδυτική Κίνα, την Wu, ομιλούμενη από 80 εκατομμύρια ανθρώπους στις επαρχίες Shanghai, Jiangsu και Zhejiang, την Βόρεια και Νότια Min, ομιλούμενη από περίπου 39 εκατομμύρια ανθρώπους στις επαρχίες Fujian και Hainan, καθώς και στην Taiwan, την Yue (γνωστή και ως Καντονέζικη), ομιλούμενη από 50 εκατομμύρια ανθρώπους στην επαρχία Guangdong, στο Χονγκ-Κονγκ και στο Μακάο, την Gan, ομιλούμενη από 23 εκατομμύρια ανθρώπους σε τμήματα των επαρχιών Jiangxi, Hunan, Hubei και Fujian, την Xiang, ομιλούμενη από 46 εκατομμύρια ανθρώπους στην επαρχία Hunan και σε τμήματα της επαρχίας Jiangxi, και την Hakka, ομιλούμενη από 35 εκατομμύρια ανθρώπους σε διάφορα σημεία της νότιας Κίνας.
[7] W. Menski, Comparative Law in a Global Context. The Legal Systems of Asia and Africa, 2nd edition, Cambridge University Press, 2006, 493.
[8] Ο θάνατος, ο ακρωτηριασμός και τα κάτεργα ήσαν οι μόνες ποινές, βλ. και J. Burbank/F. Cooper, Empires in World History. Power and the Politics of Difference, Princeton University Press, Princeton and Oxford 2010, 51.
[9] J.W. Head, Codes, Cultures, Chaos, and Champions: Common Features of Legal Codification Experiences in China, Europe, and North America, 13 Duke Journal of Comparative and International Law 1, 18 (2002).
[10] Μετριάσθηκε κάπως τότε η σκληρότητα των ποινών. Κάποιοι ακρωτηριασμοί καταργήθηκαν και αντικαταστάθηκαν από σωματική τιμωρία και παρασχέθηκαν δύο δυνατότητες μετριασμού μιας ποινής: αφενός η αμνηστία, η οποία κατά κανόνα χορηγούνταν σε ολόκληρη τάξη ανθρώπων, με αφορμή κάποια χαρούμενη αυτοκρατορική γιορτή, αφετέρου η μετάνοια και η συνεπακόλουθη εξαγορά της ποινής, βλ. και J. Burbank/F. Cooper, Empires in World History, Power and the Politics of Difference, Princeton University Press, Princeton and Oxford 2010, 51.
[11] Η θεωρία του συμπεριλάμβανε τη διάκριση yin-yang, και τη σημασία των «πέντε στοιχείων», του ξύλου, της φωτιάς, του εδάφους, του μετάλου και του νερού. Ο κώδικας Tang παρουσιάζει αυτή τη βασική ανάγκη για αρμονία με διάφορους τρόπους. Ο ίδιος ο Κώδικας εκπροσωπεί το yin, τη σκοτεινή πλευρά του κοινωνικού ελέγχου, αντίθετα με την επιρροή yang των τελετουργικών, της ηθικής και της εκπαίδευσης. Και η επιβολή θανατικής ποινής εκφράζει επίσης τη διάκριση yin-yang. Ο θάνατος υπέκειτο στο yin ή στην αρνητική εξουσία και υπήρχαν δύο τρόποι εκτέλεσης της θανατικής ποινής, ο στραγγαλισμός και ο αποκεφαλισμός – το 2 είναι ένας yin αριθμός. Επίσης ο Κώδικας έχει πολλά «πέντε» (όπως π.χ. πέντε τρόπους ποινής) και ο συνοδευτικός του Κώδικα σχολιασμός αναφέρει ρητά πως ο αριθμός αυτός αποτελεί μίμηση των πέντε στοιχείων, βλ. J.W. Head, Codes, Cultures, Chaos, and Champions: Common Features of Legal Codification Experiences in China, Europe, and North America, 13 Duke Journal of Comparative and International Law 1, 27-28 (2002).



Δευτέρα, 15 Σεπτεμβρίου 2014

Εικόνες και λέξεις του κόσμου - το καλοκαίρι που φεύγει, το φθινόπωρο που έρχεται

"Ο ΚΟΚΚΟΣ

Είναι αβέβαιο. Ελάχιστα ασφαλές.
Με δάχτυλα που τρέμουν αγγίζει.
Κι ούτε που θα σταθεί να το κοιτάξεις.
Ντρέπεται να πεισθεί στην αγάπη.
Μ'εγκαταλείπει πια. Μα το πιστεύω.
Με ντύνει με ξέφτια Θεού"
                                          "Λιμός", της Δήμητρας Χριστοδούλου

       

                                                      Ναύπλιο, 14 Σεπτεμβρίου 2014







Οι δύο κατωτέρω φωτογραφίες είναι από το Αμβούργο. Τις έβγαλε τον Αύγουστο και μου τις έστειλε ο Σουηδός συνάδελφος Rolf Dotevall







"SI ES QUE EL AMOR DOLIERA

Nunca la soltaría

   -cogiéndome
           a
      su mano
         aún
   con más fuerza-

  si es que el amor
        doliera"
                           "Un último temblor", Alberto Herrero




                                      Stanford University campus, πέρσι τον Νοέμβριο


          "ακόμα κι η ζωή μου αποχτά σημασία
όταν τη διηγούμαι σε κάποιον..."
                                                        "Βιολί για μονόχειρα" του Τάσου Λειβαδίτη

Παρασκευή, 12 Σεπτεμβρίου 2014

Nudo gordiano - Γόρδιος Δεσμός - Ισπανία

Τι σχέση έχει ο Γόρδιος Δεσμός με την Ισπανία, θα αναρωτηθεί κάποιος.

"Tanto monta", αναγράφεται στον θυρεό (escudo) των Ισπανών Καθολικών Βασιλέων, Fernando de Aragón y Isabel de Castilla.

Οι ιστορικοί θεωρούν ότι ήταν ο Ισπανός διανοούμενος της εποχής εκείνης Antonio de Nebrija (1441-1522), αυτός που έδωσε την ιδέα στον Βασιλιά Φερδινάνδο (Fernando) να χρησιμοποιήσει τον Γόρδιο δεσμό ως προσωπικό σύμβολο (ζυγός με κορδόνι λυτό), μαζί με το μόττο "tanto monta", συντόμευση της φράσης "Tanto monta cortar como desatar", "το ίδιο κάνει το να το κόψω με το να το λύσω", φράση που (κατά τον μύθο; αλήθεια;) είπε ο Μέγας Αλέξανδρος. Στην περίπτωση του Ισπανού βασιλιά, εξέφραζε την παράδοση του Βασιλείου της Αραγωνίας να επεκτείνεται στη Μεσόγειο.

Από προσωπικό έμβλημα του Fernando de Aragón, αναγράφηκε στη συνέχεια στον θυρεό των Καθολικών Βασιλέων, Fernando de Aragón y Isabel de Castilla.

                                                   Ο Γόρδιος Δεσμός στη Zaragoza




                                               Fernando de Aragón y Isabel de Castilla



                                                 Ο Γόρδιος δεσμός στην Alhambra




(Από το βιβλίο μου "Δικαιικές επιρροές στο πλαίσιο του Συγκριτικού Δικαίου"):

Ισπανία – Ένας πρώιμος νομικός πλουραλισμός; Η αρμονία των ποικίλων νομικών παραδόσεων και η επιρροή τους στις «νέες χώρες»

            Είναι απολύτως γνωστό, σημειώνεται, ότι η νομική ποικιλότητα στην Ιβηρική Χερσόνησο ξεκίνησε κατά τον πρώιμο Μεσαίωνα, ιδιαιτέρως στο πλαίσιο της Reconquista, της Χριστιανικής ανακατάκτησης της περιοχής από την Ισλαμική κυριαρχία[1]
            Η Ισλαμική κατάκτηση του Χριστιανικού Βησιγοτθικού Βασιλείου άρχισε το 701-712 μ.Χ. και επεκτάθηκε στο μεγαλύτερο τμήμα της Χερσονήσου, εκτός από μεγάλα τμήματα της Γαλικίας, την Αστούριας, την Καντάβρια και τη Χώρα των Βάσκων. Επειδή ακριβώς δεν κατάφεραν οι Μουσουλμάνοι να κατακτήσουν όλη την Ιβηρική Χερσόνησο, αναδύθηκαν αρκετά ανεξάρτητα βασίλεια και ανεξάρτητες κομητείες στις μη κατακτηθείσες περιοχές: Αστούριας, Λεόν, Καστίλλη, Ναβάρρα, Αραγωνία, Καταλωνία.
            Η ιδέα της Reconquista γεννήθηκε στην Αστούριας, όπου ήδη ο Βασιλιάς Pelayo (718-737 μ.Χ.) είχε διακηρύξει την πρόθεσή του να επιτύχει τη salus Spanie (τη «σωτηρία της Ισπανίας») και την παλινόρθωση της κυριαρχίας των Γότθων. Η νίκη του επί των Μουσουλμάνων στην Covadonga, το 722, θεωρείται παραδοσιακά ως η έναρξη της Reconquista.
            Η Reconquista ολοκληρώθηκε σε χρονική περίοδο περίπου 800 ετών. Κατά τον 13ο αιώνα, το μόνο Ισλαμικό προπύργιο στην Ισπανία ήταν η Γρανάδα, η οποία ανακατακτήθηκε το 1492, οπότε και υπάχθηκε όλη πλέον η Χερσόνησος υπό τη Χριστιανική κυριαρχία[2].
            Κατά τη μακρά αυτή διαδικασία της Ανακατάκτησης – και ήδη από τον 13ο αιώνα, αναδύθηκαν στη Χερσόνησο πέντε Ισπανικά Βασίλεια, της Λεόν, της Καστίλλης, της Αραγωνίας-Καταλωνίας, της Ναβάρρας και της Πορτογαλίας. Τα Βασίλεια αυτά είχαν εξ αρχής πολιτική και δικαιική αυτονομία. Στη συνέχεια επιτεύχθηκε πολιτική ενότητα Καστίλλης και Αραγωνίας (λόγω γάμου των μοναρχών)  στην οποία ενσωματώθηκε και η Ναβάρρα το 1512.
            Η πολιτική ενοποίηση δεν συνεπέφερε και ενοποίηση δικαίων. Βασικό χαρακτηριστικό της Ισπανικής μοναρχίας, μετά τον γάμο του Fernando και της Isabel, ήταν η συμβατότητα της πολιτικής ενότητας με τη νομική ποικιλότητα ή με το νομικό πλουραλισμό.
            Η μεταφορά, στις αρχές του 16ου αιώνα, του δικαίου της Καστίλλης στην περιοχή που σήμερα ονομάζουμε Λατινική Αμερική, ήταν η πρώτη μεταφύτευση δικαίου στην περιοχή αυτή[3]. Ακριβέστερα, οι Ισπανοί Καθολικοί Βασιλείς είχαν ήδη καθορίσει τις νομικές βάσεις διακυβέρνησης του νέου κόσμου – που δεν είχε ακόμα ανακαλυφθεί, αλλά επρόκειτο – με τις Capitulaciones de Santa Fe, της 17ης Απριλίου 1492, πριν καν ο Χριστόφορος Κολόμβος ξεκινήσει για το άγνωστο[4]. Υποστηρίζεται πως οι Ισπανοί κατακτητές μετέφεραν κατά κάποιον τρόπο μαζί τους και τη νομοθετική και γενικότερα δικαιική σύγχυση που επικρατούσε στην Καστίλλη, όπου οι νομικοί που είχαν σπουδάσει Ρωμαϊκό δίκαιο – αλλοδαπό δίκαιο par excellence, σημειώνεται – κατέφευγαν σε αυτό, στις υποθέσεις που αναλάμβαναν, παρακάμπτοντας το βασιλικό δίκαιο της Καστίλλης, με αποτέλεσμα αβεβαιότητα δικαίου σε πολύ μεγάλο βαθμό[5].
            Αναπόφευκτα, οι κρίσεις στην Ισπανία και καθ’ όλη τη διάρκεια της αποικιοκρατίας της επηρέαζαν και τις αποικίες της[6].




[1] A. Masferrer, Plurality of Laws, Legal Traditions and Codification in Spain, 4 J.Civ.L.Stud. (2011), 419, 431, http://digitalcommons.law.lsu.edu/jcls/vol4/iss2/11.
[2] A. Masferrer, Plurality of Laws, Legal Traditions and Codification in Spain, 4 J.Civ.L.Stud. (2011), 419, 431 σημ. 37, http://digitalcommons.law.lsu.edu/jcls/vol4/iss2/11.
[3] A. Parise, Legal Transplants and Codification: Exploring the North American Sources of the Civil Law of Argentina (1871), ISAIDAT Law Review Vol. 1, Iss. 2, 2010, 1, 3.
[4] J.M. Castán Vásquez, El sistema de derecho privado iberoamericano, Est.Der. 28 (1969) 5, 12.
[5] Βλ. και J. Kleinheisterkamp, Development of Comparative Law in Latin America, in: The Oxford Handbook of Comparative Law (M. Reimann & R. Zimmermann, eds.), Oxford University Press, (2006) 2008, 261, 264-265, ο οποίος αναφέρει και ότι οι Ισπανοί Βασιλείς, αηδιασμένοι από τις δικαστηριακές πρακτικές και θέλοντας να διατηρήσουν την τάξη στη νέα ήπειρο, απαγόρεψαν το 1509 στους δικηγόρους να ταξιδέψουν στις Δυτικές Ινδίες (όπως έλεγαν την περιοχή). Η απαγόρευση αυτή καταργήθηκε μόνον όταν θεωρήθηκε ότι είχε ρυθμισθεί επαρκώς η νομική πρακτική στις Δυτικές Ινδίες, δηλαδή το 1563. Εν τούτοις, όπως σημειώνει, η σύγχυση συνεχίσθηκε. 
[6] Για τις προσπάθειες αντιμετώπισης των οικονομικών κυρίως κρίσεων και την αύξηση της κερδοφορίας των αποικιών προς όφελος του Ισπανικού στέμματος, βλ. και B.P. Owensby, Between Justice and Economics. “Indians” and Reformism in Eighteenth-Century Spanish Imperial Thought, in: Legal Pluralism and Empires, 1500-1850 (L. Benton & R.J. Ross, eds.), New York University Press, New York and London 2013, 143.


                                     Ο θυρεός των Ισπανών Καθολικών Βασιλέων








Τετάρτη, 10 Σεπτεμβρίου 2014

Ήθελα να γράψω για το Πουέρτο Ρίκο ή για τους δρόμους των Ίνκας, αλλά...

...αλλά ο φοβερός πονοκέφαλός μου με κάνει να το αναβάλω για αύριο ή μεθαύριο.

Σήμερα απλώς θα σας φτιάξω το κέφι με φωτογραφίες από ντεφιλέ μόδας μιας πολύ δημοφιλούς στην Ισπανία σχεδιάστριας μόδας: Agatha Ruiz de la Prada - χρόνια τώρα φτιάχνει το δικό μου το κέφι! Οπτικά, τουλάχιστον, λατρεύω το στυλ της (δεν ξέρω αν θα τολμούσα να τα φορέσω, όσα προτείνει!)



                 
                 Isaak Albéniz, Asturias:  https://www.youtube.com/watch?v=oEfFbuT3I6A








                                                                      Καλό βράδυ
..


Δευτέρα, 8 Σεπτεμβρίου 2014

Ernest Francisco Fenollosa - Ιαπωνία - ΗΠΑ


Καιρό έχω να γράψω για Ιαπωνία (βλ. και προηγούμενες αναρτήσεις μου, κυρίως τις:

 http://elinamoustaira.blogspot.com/2013/07/2005.html  και 

http://elinamoustaira.blogspot.com/2013/09/blog-post_27.html

Ευκαιρία να θυμηθώ και εγώ κάποιες άλλες φωτογραφίες από το ταξίδι μου του 20005, όταν είχα πάει για να παρουσιάσω εισήγηση στο Πανεπιστήμιο της Όσακα και έμεινα μια εβδομάδα στο Κυότο.

Ιδού λοιπόν:

Ναός Kiyomizu Dera (Ναός του καθαρού νερού), του τέλους της περιόδου Νάρα, του έτους 778 μ.Χ.:  Η τέλεια ομορφιά!!! Ένα συγκρότημα ναών στις παρυφές της πόλης, όπου την ημέρα που πήγα το επισκέπτονταν και πολλά σχολεία - τόπος ιερός για τους Ιάπωνες -, για τους μαθητές των οποίων αποτέλεσα και παράδοξη έκπληξη (με χαιρετούσαν όλοι!!!), αφού ήμουν η μόνη μη Γιαπωνέζα μέσα σε όλο το πλήθος!! Έχω ξαναπεί ότι το Κυότο έχει πολύ εσωτερικό τουρισμό, σπανιότατα όμως ξένους επισκέπτες.




Ίσως ο ναός Kodai-ji (ιδρύθηκε το 1606, από τη χήρα του Toyotomi Hideyoshi, του σπουδαίου πολεμιστή της φεουδαρχικής περιόδου, αυτού που ένωσε την Ιαπωνία). Δυστυχώς δεν είμαι σίγουρη.


(Από το βιβλίο μου "Συγκριτικό Δίκαιο και Πολιτιστικά Αγαθά")

Ernest Francisco Fenollosa

            Ο Fenollosa γεννήθηκε στο Salem της Μασσαχουσσέτης, το 1853, από Ισπανό πατέρα, επαγγελματία μουσικό, που είχε μεταναστεύσει από την Ανδαλουσία (Μάλαγα) στις ΗΠΑ και από Αμερικανίδα μητέρα. Σπούδασε στο Χάρβαρντ και στη Σχολή Τεχνών του Μουσείου Τεχνών της Βοστώνης και το 1878 πήγε στην Ιαπωνία. Είχε την τύχη[1] να επαναδιορίζεται κάθε δύο χρόνια στην έδρα του Πανεπιστημίου του Τόκιο, στην αρχή ως Καθηγητής Λογικής και στη συνέχεια ως Καθηγητής Αισθητικής. Από την αρχή ενδιαφέρθηκε ιδιαιτέρως για μια τέχνη απολύτως άγνωστη σε αυτόν, την τέχνη της αρχαίας Ιαπωνίας αλλά και την τέχνη της αρχαίας Κίνας, αφού εκείνη την εποχή στην Ιαπωνία δεν μπορούσε κανείς να σπουδάσει ξεχωριστά τη μία από την άλλη.
            Όταν πήγε ο Fenollosa στην Ιαπωνία, λόγω ακριβώς της αναφερθείσας γενικευμένης επιθυμίας εκδυτικισμού, σπάνιες συλλογές Ιαπωνικών έργων τέχνης είτε διασκορπίζονταν, με αποτέλεσμα θησαυροί ανεκτίμητοι να πωλούνται για πενταροδεκάρες, είτε – σε ακραίες περιπτώσεις – να καίγονται, θεωρούμενες ως σκουπίδια! Η κατάργηση, εξάλλου, του Βουδισμού ως επίσημης κρατικής θρησκείας συνέπεσε με την παρακμή του «φεουδαρχικού» καθεστώτος και μία βασική συνέπεια αυτού ήταν ότι οι θησαυροί των ναών πωλούνταν σε περίπου ανάλογα ευτελείς τιμές όπως και οι ιδιωτικές κατοικίες και τα κάστρα.
Ο Fenollosa άρχισε να επισκέπτεται ναούς στους οποίους φυλάσσονταν αρχαιότητες και άλλα έργα τέχνης. Κατά τη διάρκεια της παραμονής τους στους ναούς αυτούς, εξοικειώθηκε και γοητεύθηκε από τον Βουδδισμό και από την αυτόχθονα τέχνη. Το 1881 ίδρυσε μια μικρή λέσχη καλλιτεχνών, με το όνομα Kanga-kai (Ένωση Εκτίμησης της Ζωγραφικής), έχοντας εμπνευσθεί ιδιαιτέρως από τον ονομαστό Ιάπωνα καλλιτέχνη, Kano Hôgai, τελευταίο μιας σειράς μεγάλων καλλιτεχνών από το γενεαλογικό δέντρο των Kano. Το 1882 παρουσίασε εισήγησή του με τίτλο «Μια εξήγηση της αλήθειας στην τέχνη», στην οποία εισήγηση εκθείασε την ανωτερότητα της Ιαπωνικής εικαστικής τέχνης έναντι της μίμησης των Δυτικών προτύπων και παραίνεσε στην ίδρυση μιας καλλιτεχνικής κίνησης που θα έδινε έμφαση στις εθνικές παραδόσεις, στον πολιτισμό και στην ιστορία της χώρας[2].
Αποτέλεσμα αυτής της παραίνεσης ήταν η επανέγερση της εθνικής υπερηφάνειας και η σχετική θετική εισήγηση μιας ειδικής Επιτροπής, ώστε να εισαχθεί σε όλα τα Ιαπωνικά σχολεία η καθαρά Ιαπωνική τέχνη, στην οποία θα χρησιμοποιούνταν Ιαπωνικό μελάνι, βούρτσα και χαρτί. Ιδρύθηκε μια νέα κεντρική Σχολή Τέχνης, στην οποία δίδασκαν σπουδαίοι καλλιτέχνες, μέλη της λέσχης Kanga-kai, υπό την επίβλεψη του Fenollosa και ξεκίνησαν τα σχέδια για ένα Εθνικό Μουσείο Τέχνης.
Το 1886, ο Fenollosa έφυγε από το Πανεπιστήμιο για να αναλάβει τη θέση του Επιτρόπου Καλών Τεχνών, υπό την εξουσία του Αυτοκρατορικού Τμήματος Μουσείων. Την ίδια χρονιά, επιτροπή τριών ατόμων, μεταξύ των οποίων ο ίδιος, ο μαθητής του και συνεργάτης του Kakuzo Okakura και ένας άλλος Ιάπωνας συνάδελφός του, μετέβη στο εξωτερικό για να αποκομίσει εντυπώσεις περί των Ευρωπαϊκών μεθόδων που ακολουθούνταν στην τέχνη. Επισκέφθηκαν όλα τα μεγάλα Ευρωπαϊκά κέντρα τέχνης και αγόρασαν μεγάλες ποσότητες φωτογραφιών και βιβλίων, θεωρώντας ότι θα ήσαν πολύ χρήσιμα στην Ιαπωνία. Πιθανότατα δεν εντυπωσιάσθηκαν ιδιαίτερα από όσα είδαν εκεί και έτσι όταν επέστρεψαν στην Ιαπωνία, το 1887, μίλησαν πάλι για την ανάγκη της αναγέννησης της αληθινής Ιαπωνικής τέχνης[3]. Εκαινιάσθηκε η Σχολή Τέχνης στο Τόκιο, και επιπλέον, ο Fenollosa, με βοηθούς εννέα Ιάπωνες εμπειρογνώμονες σε ζητήματα αρχαιολογίας και τέχνης, ανέλαβε το καθήκον της καταγραφής όλων των καλλιτεχνικών θησαυρών της χώρας και ιδιαιτέρως των ναών της.
Πλέον, υπήρχαν και άλλοι που μπορούσαν να αναλάβουν τη διεύθυνση όλων αυτών των ιδιαιτέρως υπεύθυνων εργασιών σχετικά με τα πολιτιστικά αγαθά της Ιαπωνίας, οπότε ο Fenollosa, όταν το 1890 δέχθηκε πρόταση από το Μουσείο Καλών Τεχνών της Βοστώνης, να αναλάβει ως επιμελητής το νεοϊδρυθέν Τμήμα Ανατολικής Τέχνης, αποφάσισε να δεχθεί.
Το έργο του Fenollosa παρουσιάζει μεγάλο ενδιαφέρον, και όσον αφορά στην παραμονή του στην Ιαπωνία αλλά και όσον αφορά στο βαθιά επηρεασμένο από την παραμονή του στην Ιαπωνία συγγραφικό έργο περί τέχνης και περί διδασκαλίας της τέχνης.
Το 1896 δημοσίευσε στην επιθεώρηση τέχνης The Lotos, το δοκίμιό του με τίτλο «Η φύση των καλών τεχνών» (The Nature of Fine Arts), με το οποίο προσπάθησε να θέσει τη βάση για έναν νέο τρόπο διδασκαλίας της τέχνης. Μεταξύ άλλων, συνέκρινε την ποίηση, τη μουσική και την αρχιτεκτονική με τη ζωγραφική, βρίσκοντας ως κοινό τους στοιχείο «μια μοναδική ομορφιά με τη μορφή μιας φρέσκιας και αυτοπροσδιοριζόμενης ατομικής ιδέας, μια τυπική ομορφιά που εμπεριέχεται στον τρόπο έκφρασης και όχι στο αιώνιο πράγμα το οποίο εκφράζεται» (a unique beauty in the form of a fresh and self-defined individual idea, a formal beauty which inheres in the manner of expression and not in the eternal thing which is expressed).
Το 1896 μετέβη και πάλι ο Fenollosa στην Ιαπωνία, στο Κυότο, και στη διάρκεια της ολιγόμηνης παραμονής του μελέτησε Βουδδισμό, το θέατρο Νο, Κινεζική και Ιαπωνική ποίηση[4], έδωσε διαλέξεις σε σχολές και λέσχες τέχνης στο Τόκιο, έγραψε άρθρα για Ιαπωνικά, Αγγλικά και Αμερικανικά περιοδικά και άρχισε να την προετοιμασία του μεγάλου έργου του «Εποχές της Κινεζικής και Ιαπωνικής Τέχνης» (Epochs of Chinese and Japanese Art). Ολοκλήρωσε το «σχεδόν υπερφυσικό» αυτό έργο[5], το 1906, δημοσιεύθηκε όμως αυτό το 1912, μετά τον θάνατό του, από τη σύζυγό του[6].
Στο συγγραφικό έργο του, γενικά, διακρίνονται από τους μελετητές του σχέσεις και συγγένειες με έργα προγενέστερα ή μεταγενέστερα, φιλοσόφων όπως του Dilthey, του  Heidegger, ίσως και του Husserl, ιστορικών φιλοσόφων όπως του Spengler, αλλά και άλλων πεδίων, όπως του μουσικού Schönberg ή του πυρηνικού φυσικού Heisenberg.
Έχοντας παρακολουθήσει την πορεία του στην Ιαπωνία και τις προσπάθειές του να ενισχυθεί η εθνική υπερηφάνεια των Ιαπώνων ως προς τον πολιτισμό τους, ώστε να τον διατηρήσουν, σεβόμενοι τις παραδόσεις τους, προκαλεί έναν κάποιο προβληματισμό, ως αντιφατικό, το γεγονός ότι απέκτησε εκεί πολλούς πίνακες Ιαπώνων ζωγράφων, τους οποίους θέλησε – και πέτυχε – να εξάγει στις ΗΠΑ, παρά το ότι εθεωρείτο ότι, ως πολιτιστικοί θησαυροί της χώρας, δεν θα έπρεπε να απομακρυνθούν από εκεί[7].
Ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι η εκτεταμένη συλλεκτική δραστηριότητα αναφορικά με αρχαίες Βουδδιστικές εικόνες καθώς και η εκτεταμένη αντιγραφή τέτοιων, κατά την ύστερη περίοδο Meiji, ήταν η αιτία να δημιουργηθεί στον λαό η αντίληψη πως αυτά τα θρησκευτικά αντικείμενα εκτιμώνταν καλύτερα ως ιστορικά και καλλιτεχνικά μνημεία. Έτσι, ο νόμος του 1897 για την προστασία αντικειμένων σε συλλογές ναών και ιερών (Koshaji Hozonho), ο οποίος βασίσθηκε σε πληροφορίες που συγκεντρώθηκαν κατά τη διάρκεια των ερευνών του Okakura,  ενώ βοήθησε στη διατήρηση και προστασία αυτών, συγχρόνως επιτάχυνε τη μεταμόρφωσή τους σε αισθητικοποιημένα υπολείμματα μιας περασμένης εποχής[8]. Θεωρείται ο νόμος εκείνος ως το πρωτότυπο, η προέλευση του ισχύοντος τώρα στην Ιαπωνία νόμου για την προστασία των πολιτιστικών αγαθών.




[1] Όπως σημειώνουν οι J.M. Cabeza Lainez/J.M. Almodóvar Melendo, Ernest Francisco Fenollosa and the Quest for Japan. Findings of a life devoted to the Science of Art, Bulletin of Portuguese/Japanese Studies 9 (2004) 75, 76.
[2] Η εισήγηση παρουσιάσθηκε ενώπιον των μελών της ομάδας Ryuichi-kai, η οποία είχε σχηματισθεί το 1878 (κατά σύμπτωση, το έτος που είχε φθάσει και ο Fenollosa στην Ιαπωνία) με τον σκοπό να προωθήσει τη διάσωση και εξέλιξη της Ιαπωνικής τέχνης και έκφρασης, βλ. G.R. Scott, The Cultural Property Laws of Japan: Social, Political, and Legal Influences, 12 Pacific Rim Law & Policy Journal 315, 336-337 (2003). Ο Kuki Ryuichi, φίλος και συνεργάτης του Ernest Fenollosa και του Kakuzo Okakura (βλ. κατωτέρω), μιλούσε υπέρ της μοναδικότητας του Ανατολικού πολιτισμού και της κυριαρχίας της Ιαπωνίας σε σχέση με άλλα κράτη της Ανατολής (toyo). Οι ιδέες του επηρέασαν πολλούς Ιάπωνες διανοητές και καλλιτέχνες, μεταξύ αυτών και τον σπουδαίο αρχιτέκτονα Ito Chuta, η φιλοσοφία του οποίου σχετικά με την αρχιτεκτονική βασιζόταν σε ευρείες μελέτες που είχε κάνει, και σε ιστορικούς ναούς της Ιαπωνίας αλλά και στις διάφορες μορφές αρχιτεκτονικής της ενδοχώρας της Ασίας, όπου ταξίδεψε στο διάστημα 1903-1905. Επιστρέφοντας μετά στην Ιαπωνία, άρχισε να σχεδιάζει κτίρια με ένα «νέο εθνικό ύφος για την Ιαπωνία που θα αντανακλούσε την ευρύτερη πολιτισμική της προέλευση στην Ασία». Το ταξίδι του τον είχε πείσει πως η Ιαπωνική αρχιτεκτονική αποτελούσε το απαύγασμα των επιτευγμάτων της Ασιατικής αρχιτεκτονικής, την οποία θεωρούσε ως βασιζόμενη στις ίδιες ρίζες όπως και η Δυτική αρχιτεκτονική. Τις ιδέες του αυτές περιέγραψε στο βιβλίο του «Θεωρία εξέλιξης της Αρχιτεκτονικής», το οποίο εκδόθηκε το 1909, βλ. και P.J. Graham, Faith and Power in Japanese Buddhist Art, 1600-2005, University of HawaiI Press, Honolulu 2007, 186-187.
[3] J.M. Cabeza Lainez/J.M. Almodóvar Melendo, Ernest Francisco Fenollosa and the Quest for Japan. Findings of a life devoted to the Science of Art, Bulletin of Portuguese/Japanese Studies 9 (2004) 75, 77-78.
[4] Πολύ αργότερα, επεξεργάσθηκε ο Αμερικανός ποιητής Ezra Pound τις σημειώσεις του Fenollosa, και το αποτέλεσμα ήταν μια εξαιρετική έκδοση, βλ. E. Fenollosa and E. Pound, The Chinese Written Character as a Medium for Poetry. A Critical Edition (H. Saussy/J. Stalling/L. Klein, eds.), Fordham University Press, 2008 [Stanley Nott, London 1936].
[5] J.M. Cabeza Lainez/J.M. Almodóvar Melendo, Ernest Francisco Fenollosa and the Quest for Japan. Findings of a life devoted to the Science of Art,  Bulletin of Portuguese/Japanese Studies 9 (2004) 75, 82.
[6] E.F. Fenollosa, Epochs of Chinese and Japanese Art. An Outline History of East Asiatic Design, Volumes 1 and 2, Stone Bridge Press, Berkeley, California and IBC Publishing, Tokyo, Japan 2007 [W. Heinemann, London and F.A. Stokes Company, New York 1912].
[7] Δεν ήταν ο μόνος Δυτικός, βέβαια, που το έκανε αυτό. Ο Γάλλος Emile Guimet, πήγε το 1876 στην Ιαπωνία, στο πλαίσιο ενός ταξιδιού του στον κόσμο, και έμεινε εκεί τρεις μήνες, όπου, λόγω της γνωριμίας του με τον Kuki Ryuichi, είχε πρόσβαση σε πάρα πολλούς ναούς, παρακολούθησε τελετουργίες και συνάντησε εκπροσώπους διαφόρων θρησκευτικών οργανώσεων. Επέστρεψε από τα ταξίδια του με περίπου 300 θρησκευτικούς πίνακες, 600 αγάλματα, και χίλια βιβλία, τα οποία πρόσφερε προς έκθεση στην Παγκόσμια Έκθεση του Παρισιού, το 1878, επειδή το μουσείο που ετοίμαζε για να τα εγκαταστήσει, στην γενέτειρά του Λυών, δεν είχε ακόμα ολοκληρωθεί. Ολοκληρώθηκε αυτό το επόμενο έτος, και η συλλογή του συγκεντρώθηκε και εκτέθηκε εκεί. Το 1889, ο Guimet μετέφερε τη συλλογή του αντικειμένων και βιβλίων σε ένα νέο μουσείο που έκτισε στο Παρίσι, βλ. και P.J. Graham, Faith and Power in Japanese Buddhist Art, 1600-2005, University of HawaiI Press, Honolulu 2007, 205.
[8] P.J. Graham, Faith and Power in Japanese Buddhist Art, 1600-2005, University of Hawai’I Press, Honolulu 2007, 209.

Δυστυχώς έχω χάσει τον έλεγχο... Είχα επισκεφθεί τόσους ναούς, ώσπου έχασα τον λογαριασμό... Και υπερεκτίμησα τη μνήμη μου.. Δεν θυμάμαι ποιος ναός είναι.. Πιθανότατα όμως - επειδή έψαξα ένα πακέτο από χαρτιά που είχα κρατήσει - να είναι ο ναός Ginkakuji, ναός ζεν που ιδρύθηκε το 1482, επί του 8ου Σογκουνάτου Muromachi.



Ο ποταμός Kamo, δίπλα στο ξενοδοχείο Fujita, όπου έμενα. Δεν σας ενθουσιάζει, ε;... Ούτε εμένα!!